Lekcja 1 – "Kryzys uchodźczy"
W 2015 r. Europa doświadczyła "kryzysu uchodźczego" z setkami tysięcy uchodźców, uciekających przed wojną i prześladowaniami w Syrii i Bliskim Wschodzie oraz w Afryce. Kraje tranzytowe i docelowe stanęły przed ogromnym wyzwaniami związanymi z ich rejestracją i udzielaniem im schronienia.
Jaka jest definicja uchodźcy?
Według Konwencji Genewskiej uchodźcą jest osoba, która „na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu poglądów politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, oraz nie może lub nie chce z powodu tych obaw skorzystać z ochrony tego państwa”. Konwencja Genewska zabrania wydalania lub zawracania uchodźców do krajów, w których ich życiu lub wolności zagrażałoby niebezpieczeństwo.
Konwencja Genewska (pełna nazwa: Konwencja dotycząca statusu uchodźców sporządzona w Genewie dnia 28 lipca 1951 r.) - dokument prawny dotyczący ochrony uchodźców przyjęty podczas konferencji Narodów Zjednoczonych w Genewie w 1951 r. Określa on, kto jest uchodźcą, jakie są prawa uchodźców oraz jakie są zobowiązania państw przyjmujących uchodźców. Do Konwencji Genewskiej dołączono tzw. Protokół Nowojorski z 1967 r., znoszący ograniczenia czasowe i geograficzne w przyznawaniu statusu uchodźcy. Obecnie stroną Konwencji Genewskiej i/lub Protokołu Nowojorskiego jest 148 krajów. Polska ratyfikowała Konwencję Genewską oraz Protokół Nowojorski w 1991 r. Kraje Zatoki Perskiej, takie jak Arabia Saudyjska, Bahrajn, Irak, Katar, Kuwejt, Zjednoczone Emiraty Arabskie, nie są sygnatariuszami ani Konwencji Genewskiej, ani Protokołu Nowojorskiego. Wyjątek stanowi Iran.
Wśród uchodźców dominują osoby młode. Ponad połowa syryjskich uchodźców nie skończyła 18 lat. Tak wysoki odsetek młodocianych uchodźców stwarza krajom, które ich przyjmują ogromną szansę poprawy sytuacji demograficznej. Konieczne jest jednak zapewnienie szybkiego i szerokiego dostępu do edukacji młodemu pokoleniu uchodźców, pokrzywdzonemu przez los.
Jak więc kształcić uchodźców w krajach UE? Młodociani uchodźcy, podejmujący naukę w szkołach potrzebują ukierunkowanego wsparcia, na przykład w postaci intensywnych programów nauki języka i ogólnych programów integracyjnych.
Niektórzy uchodźcy - zwłaszcza dzieci i młodzież - mogli doświadczyć traumy wojennej, a więc szkoły powinny oferować wsparcie psychologiczne. Uchodźcy mogą również skorzystać ze środków przeznaczonych na specjalne działania edukacyjne. Projekt „Gospodarstwo ekologiczne miejscem edukacji” ma duży potencjał, gdyż oferuje uchodźcom nowe perspektywy życia poza obozami dla uchodźców.