Część 1 – Poczuj wyjątkowość rolnictwa ekologicznego
Na czym polega rolnictwo ekologiczne?
Rolnictwo ekologiczne to system gospodarowania oparty na poszanowaniu przyrody, dostarczający konsumentom świeżej, smacznej i naturalnej żywności. Produkcja ekologiczna łączy przyjazne środowisku praktyki gospodarowania, wspomaga różnorodność biologiczną, naśladuje procesy zachodzące w naturalnych ekosystemach oraz zapewnia właściwy dobrostan zwierząt.
Gospodarstwo ekologiczne jest miejscem, w którym szczególną uwagę zwraca się na przestrzeganie zasad ekologii.
Bardzo istotny jest szacunek dla środowiska i zachowanie żyzności gleby. Ogranicza się stosowanie środków wytworzonych lub przetworzonych przemysłowo. Nawożenie, oparte na wykorzystaniu obornika i kompostów, wpływa korzystnie na strukturę i właściwości gleby. Stosowanie nawozów zielonych zapobiega erozji, przyczynia się do wiązania składników pokarmowych i pozwala lepiej gromadzić wodę.


Wyeliminowanie środków chemicznych do zwalczania chwastów, czyli herbicydów, wpływa korzystnie na środowisko, a zwłaszcza na jego bioróżnorodność. Odchwaszczanie wykonuje się mechanicznie, przy użyciu bron, obsypników, pielników, a w ogrodnictwie – także przy użyciu narzędzi ręcznych. Podstawowym instrumentem ograniczania zachwaszczenia jest właściwie zaplanowany płodozmian. Rolnicy ekologiczni wykorzystują również współczesną wiedzę naukową, na przykład kontrolując poziom składników odżywczych w glebie w celu zapewnienia optymalnego wzrostu i rozwoju roślin uprawnych.
Żywność ekologiczna pochodzi z certyfikowanych gospodarstw i przetwórni ekologicznych, a jej produkcja jest regulowana prawnie na terenie całej Unii Europejskiej. Rozporządzenia ustalają zasady produkcji ekologicznej, przetwarzania, dystrybucji, etykietowania i kontroli żywności ekologicznej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi upoważnia jednostki certyfikujące do przeprowadzenia kontroli oraz wydawania i cofania certyfikatów zgodności w zakresie rolnictwa ekologicznego. Ich rejestr znajduje się na stronie: http://www.ijhar-s.gov.pl/index.php/jednostki-certyfikujace.html Każda z nich ogłasza oraz udostępnia wykaz producentów ekologicznych, objętych kontrolą.
Dlaczego uczniowie potrzebują kontaktu
z gospodarstwem ekologicznym?
Aby żyć musimy jeść. Jakie doświadczenia z żywnością ma współczesna młodzież? Artykuły spożywcze są łatwo dostępne, można je kupić niemal wszędzie. Uczniowie stykają się z nimi zarówno w domu, jak i w szkole. Ale czy wiedzą skąd bierze się żywność? Kto ją wytwarza i w jaki sposób trafia ona do sklepów?
Wiedza uczniów w tym zakresie jest na ogół niewielka. Wizyty w gospodarstwach przybliżają dzieciom nie tylko procesy wytwarzania żywności, są także okazją do poznania roślin uprawnych i zwierząt gospodarskich. Pozwalają również lepiej zrozumieć znaczenie rolnictwa dla społeczeństwa i gospodarki narodowej.
Wizyty w gospodarstwach to również okazja do bezpośredniego poznania wielu produktów roślinnych (przede wszystkim warzyw i owoców, ale także zbóż i ziemniaków) i zwierzęcych (mleko, sery).
Pod wpływem takich doświadczeń, dzieci często przekonują się do spożywania dotychczas nieznanych im warzyw i owoców oraz zmieniają swoje nawyki żywieniowe.
Między innymi dlatego w USA, w latach 2006-2012, podwojono liczbę projektów edukacyjnych w których przewidziano wizyty w gospodarstwach.Proces nauczania odwołujący się do wszystkich zmysłów i do aktywności fizycznej uczniów pozwala uzyskać długotrwały efekt dydaktyczny. Jego zaletą jest pobudzanie dzieci i młodzieży do osobistego zaangażowania.
Wizyta w gospodarstwie jest swego rodzaju wycieczką przyrodniczą i mile widzianą odmianą w stosunku do lekcji szkolnych.


Co stanowi o wyjątkowości
gospodarstwa ekologicznego
jako miejsca nauczania?
Gospodarstwo ekologiczne umożliwia naukę zasad ekologii poprzez bezpośrednią obserwację
i praktyczne ćwiczenia. Na przykład, można w nim poznać obieg węgla, czyli krążenie węgla jako pierwiastka chemicznego i jego związków między światem organicznym i nieorganicznym. Rośliny ciągle pobierają dwutlenek węgla z atmosfery w procesie fotosyntezy, natomiast zwierzęta stale oddają dwutlenek węgla do atmosfery w procesie oddychania wewnątrzkomórkowego. Związany przez rośliny węgiel, pochodzący z dwutlenku węgla, tworzy materię organiczną, z której korzystają zwierzęta, grzyby i bakterie. Następnie martwe szczątki roślin i zwierząt są rozkładane przez mikroorganizmy na związki nieorganiczne, w tym również na dwutlenek węgla, który ponownie powraca do atmosfery i wód. Obieg węgla w gospodarstwach ekologicznych jest bardzo istotny, gdyż jego prawidłowy przebieg warunkuje utrzymanie zdrowia gleby.
Gospodarstwa ekologiczne, w odróżnieniu od konwencjonalnych, nie używają nawozów sztucznych.
W zamian stosowane są nawozy naturalne: obornik, komposty oraz nawozy zielone (rośliny uprawiane na przyoranie, najczęściej z rodziny bobowatych) pozwalające zwiększyć zawartość próchnicy w glebie. Produkcja nawozów sztucznych wymaga zużycia znacznych ilości energii i jest istotnym źródłem emisji dwutlenku węgla, natomiast stosowanie nawozów naturalnych wiąże węgiel w glebie poprzez procesy biologiczne, co pozwala zmniejszyć jego emisję do atmosfery i ogranicza tym samym niekorzystne zmiany klimatu. Analiza tych zależności na konkretnym przykładzie w gospodarstwie pozwala lepiej zrozumieć związek obiegu węgla z glebą i klimatem.
Gospodarstwo ekologiczne to nie tylko miejsce pozwalające realizować tematy z takich przedmiotów jak przyroda, biologia i geografia. Na zjęciach z podstaw przedsiębiorczości można omawiać zasady ekonomii i organizacji społecznej na przykładzie analizy łańcucha produkcji żywności od gospodarstwa do konsumenta. Zagadnienia marketingu stają się bliższe, jeśli uczniowie poznają różne kanały zbytu, np. w postaci sprzedaży bezpośredniej w gospodarstwie lub w formie projektów rolnictwa wspieranego społecznie. Pobyt w gospodarstwie to również okazja nad zastanowieniem się nad kosztami wytwarzania żywności i cen jej zakupu. Kolejny aspekt edukacji to kwestia zagospodarowania odpadów spożywczych.
Inżynieria genetyczna i monopolizacja produkcji nasion to kolejne ważne tematy do omówienia w gospodarstwach ekologicznych. W gospodarstwach tych obowiązuje całkowity zakaz stosowania organizmów genetycznie modyfikowanych. Wykorzystanie technologii GMO w rolnictwie konwencjonalnym nie tylko spowodowało wzrost życia środków chwastobójczych, takich jak np. Roundup (substancja czynna - glifosat), ale także dało międzynarodowym firmom prawa autorskie do nasion. Prawa rolników mogą być kolejnym ważnym tematem zajęć w szkole.
Gospodarstwa ekologiczne są bardziej zróżnicowane niż gospodarstwa konwencjonalne. Dla nauczycieli oznacza to możliwość zilustrowania szerszego zakres produkcji rolniczej i wykonania większej liczby zadań. Każdy uczeń może tu znaleźć coś ciekawego dla siebie. Może to być prosta obsługa maszyn rolniczych (np. smarowanie łożysk), pomoc w żywieniu zwierząt, przygotowywanie warzyw i owoców na sprzedaż, naprawa ogrodzeń, rąbanie drewna lub przygotowanie posiłku nad ogniskiem.
Jakie korzyści w procesie nauczania
daje wizyta w gospodarstwie ekologicznym ?
Być może ważniejsze od tego, czego można się nauczyć w gospodarstwie, jest sposób zdobywania wiedzy na jego terenie. Ważnym doświadczeniem edukacyjnym jest obserwacja różnego rodzaju czynności i możliwość ich wykonania pod nadzorem zaufanej osoby. W ten sposób pobudza się zainteresowania uczniów i daje się im szansę do samodzielnego działania. Uczniowie chętnie zdobywają wiedzę praktyczną i starają się opanować wykonanie jak największej liczby prac gospodarskich. To zupełnie coś innego niż tradycyjne nauczanie w szkole. Oczywiście rolnik musi pokazać określone czynności i je objaśnić.
Zadania, takie jak karmienie zwierząt, zbiór plonów z pola lub ogrodu, gotowanie żywności z produktów zebranych na miejscu w gospodarstwie można zazwyczaj wykonywać od razu, bez specjalnego przygotowania. Gdy uczniowie przekonują się, że potrafią wykonać dane czynności, rośnie w nich poczucie własnej wartości. Zadania praktyczne mają większą wartość edukacyjną niż wiedza teoretyczna przekazywana w szkole.
Nauczyciele są często zdumieni tym, w jaki sposób ich wychowankowie dzielą się wrażeniami z pobytu w gospodarstwie. Nawet uczniowie, którzy dotychczas mieli trudności z przekazywaniem informacji zdobytych na lekcjach w szkole, chętnie dzielą się wiedzą zdobytą w gospodarstwie.